Voorbeelden van onderzoeken op dit kennisgebied

ESF-regeling Duurzame Inzetbaarheid

Er wordt steeds meer onderkend dat werkgevers en werknemers een gezamenlijk belang en verantwoordelijkheid hebben om te investeren in de duurzame inzetbaarheid van werknemers. In de afgelopen periode zijn er dan ook diverse initiatieven ontplooid om werkgevers en werknemers hierbij te ondersteunen. Een goed voorbeeld daarvan is het ESF-programma 2014-2020. Een belangrijke prioriteit binnen dit programma is namelijk ‘het bevorderen van duurzame arbeidsinzet van werkenden’. Daartoe is de ESF-regeling Duurzame Inzetbaarheid ontwikkeld, die door het Agentschap SZW uitgevoerd wordt, en eind 2014 voor de eerste keer is opengesteld. Hiervoor was circa 22 miljoen beschikbaar waarmee ruim 2.000 aanvragen van arbeidsorganisaties gehonoreerd konden worden. Om lessen te trekken voor volgende openstellingen bestond er bij het Agentschap behoefte aan een tussentijdse evaluatie die door ons bureau uitgevoerd is. Begin 2016 hebben wij de eindevaluatie van deze openstelling uitgevoerd.

Veilig en gezond werken in cao’s

In het beleid rondom gezond en veilig werken heeft zich in de afgelopen periode een fundamentele wijziging voorgedaan. Kern daarvan is dat de verantwoordelijkheid hiervoor steeds meer bij werkgevers en werknemers is komen te liggen. Daartoe is de overheid in toenemende mate doelvoorschriften gaan hanteren. Sociale partners kunnen onderling afspraken maken over de maatregelen die getroffen gaan worden om hieraan te voldoen. De cao is een belangrijk instrument dat voor een dergelijke vorm van ‘zelfregulering’ ingezet kan worden. Immers, in een cao kunnen sociale partners ook afspraken maken over gezond en veilig werken. Daarom wilde het ministerie van SZW inzicht krijgen in de motieven van sociale partners om afspraken over preventie en ziekteverzuim al dan niet op te nemen in hun cao’s. Dat gold ook voor de vraag in hoeverre dergelijke afspraken doorwerken naar de werkvloer. Bureau Bartels heeft hiervoor onderzoek verricht waarbij circa 100 belangrijke cao’s op deze punten ‘tegen het licht gehouden’ zijn.

Scholing in de Timmerindustrie

De timmerindustrie heeft gebruik gemaakt van de mogelijkheden die het ESF-programma 2007-2013 bood. Daarmee werden verschillende doelstellingen nagestreefd. Een eerste doel was om – via scholing van medewerkers waarvoor deeltijd-WW aangevraagd was – een bijdrage te leveren aan het vergroten van de ‘overlevingskansen’ van de betreffende bedrijven. Een tweede doel was om bedrijven te ondersteunen bij het doorvoeren van vernieuwingen. Dit door medewerkers zodanig te scholen dat zij hiervoor over de juiste kennis en vaardigheden beschikken. In de derde plaats werd getracht om de employability van werknemers te bevorderen. In een evaluatie, voor de sociale partners in de timmerindustrie, zijn we nagegaan in hoeverre deze doelstellingen gerealiseerd zijn.

Moeilijk waarneembare arborisico’s

Arborisico’s die niet goed waarneembaar zijn en waarvan de gevolgen zich pas na geruime tijd manifesteren worden dikwijls onderschat. Bij dergelijke risico’s is het voor sociale partners dan ook lastig om tot gerichte beheersmaatregelen te komen. Het ministerie van SZW wilde hier een impuls aan geven. Daarom heeft zij Bureau Bartels gevraagd om onderzoek op het gebied van moeilijk waarneembare arborisico’s te verrichten. Daarbij zijn we nagegaan voor welke van deze risico’s het snelst wezenlijke verbeteringen te realiseren zijn en hoe dit dan plaats kan vinden.

Proeftuinen in de Zorg en Welzijn, Jeugdzorg & Kinderopvang

Waar in de Zorg en Welzijn, Jeugdzorg & Kinderopvang (WJK) tot voor kort nog sprake was van personeelstekorten is inmiddels een omslag gemaakt naar een situatie met uitstroom van personeel. Het in balans brengen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt in deze sector vormt dan ook een grote uitdaging. Daartoe worden er initiatieven op het gebied van arbeidsmobiliteit ontplooid. Een goed voorbeeld daarvan is het project ‘Mobiliteit tussen Zorg en WJK’ dat door FCB en RegioPlus in uitvoering is genomen en financieel ondersteund wordt door het ministerie van VWS. In dit project staat een vijftal regionale proeftuinen centraal waarin innovatieve activiteiten worden ontplooid op het gebied van arbeidsmobiliteit. In opdracht van de Stuurgroep van dit project hebben we een evaluatie van deze proeftuinen uitgevoerd.

Arbeidsmonitor timmerindustrie

Voor de sociale partners in de timmerindustrie hebben we een methodiek ontwikkeld waarmee inzicht kan worden verkregen op ontwikkelingen die zich op de arbeidsmarkt van de timmerindustrie voordoen. Daarmee willen de sociale partners bijvoorbeeld de werkgelegenheid, de vacatures en de flexibilisering van de arbeidsrelaties monitoren. Op verzoek van de sociale partners verrichten we ook jaarlijks een meting onder werkgevers en werknemers in de timmerindustrie om aldus de benodigde gegevens te verzamelen. Op basis hiervan stellen we dan een rapport samen waarin arbeidsmarktcijfers afgezet worden tegen voorgaande jaren. In 2013 is een nulmeting verricht, gevolgd door een eenmeting in 2014.

WebORCA en Storybuilder

Werkgevers en werknemers zijn samen verantwoordelijk voor gezond en veilig werken. Daartoe zijn in de Arbowet ‘doelvoorschriften’ opgenomen waarin het uiteindelijk gewenste resultaat centraal staat. Sociale partners kunnen dan zelf gezamenlijk afspraken maken over maatregelen waarmee voldaan wordt aan deze doelvoorschriften. Vanuit het ministerie van SZW zijn verschillende typen initiatieven ontplooid om sociale partners hierbij te ondersteunen. Zo zijn onder leiding van het RIVM – en met financiële ondersteuning van het ministerie van SZW – de webapplicaties WebORCA en Storybuilder ontwikkeld. Daarmee kunnen arbeidsorganisaties bijvoorbeeld zicht krijgen op de kansen op – en achterliggende oorzaken voor – bepaalde typen arbeidsrisico’s. Daar beide applicaties nu enige tijd ‘operationeel’ zijn wilde het RIVM inzicht krijgen in de vraag welke typen partijen daarvan gebruik maken en hun ervaringen daarmee. Op verzoek van het RIVM hebben we dit in kaart gebracht.

Instrumentarium Duurzame Inzetbaarheid

Duurzame inzetbaarheid staat volop in de belangstelling. Daarbij wordt steeds meer onderkend dat dit thema voor zowel werkgevers als werknemers van belang is. Er zijn inmiddels dan ook diverse instrumenten beschikbaar om werkgevers en werknemers op dit terrein te ondersteunen. Een integraal overzicht van het beschikbare instrumentarium ontbrak echter tot voor kort. Het ministerie van SZW heeft dan ook het initiatief genomen om deze ‘witte vlek’ weg te werken. Daartoe heeft zij ons bureau opdracht verleend om een integraal overzicht samen te stellen van subsidieregelingen die op het gebied van duurzame inzetbaarheid beschikbaar zijn.

LoopbaanActief-evenementen

Om de loopbaanontwikkeling en de arbeidsmobiliteit van medewerkers te bevorderen, worden er door diverse gemeenten en regio’s zogenoemde ‘LoopbaanActief-evenementen’ georganiseerd. Kenmerkend voor dit typen initiatieven is dat werknemers ‘een kijkje nemen in de keuken’ van een andere organisatie. Zo kunnen werknemers kennis maken met ander werk c.q. met een andere werkgever. De achterliggende gedachte is dat werknemers daardoor aangespoord worden om een nieuwe stap in hun loopbaan te zetten. Het A+O fonds Gemeenten wilde inzicht krijgen in de typen LoopbaanActief-evenementen voor haar achterban, de organisatie daarvan en de mogelijke rol van het fonds. Dit om een onderbouwd besluit te kunnen nemen over het al dan niet ondersteunen van dergelijke initiatieven. Bureau Bartels heeft dit onderzoek voor het A+O fonds Gemeenten uitgevoerd.

Arbeidsmarkt experimenten Jeugdzorg

De jeugdzorg is volop in beweging. Door de omvangrijke stelselwijzigingen en bezuinigingen verandert de sector in hoog tempo. Zo is vanaf 1 januari 2015 het nieuwe jeugdstelsel in werking getreden waarmee de gehele jeugdzorg onder verantwoordelijkheid van de gemeente is gekomen. Naast inhoudelijke vernieuwingen in de dienstverlening zal naar verwachting het aantal medewerkers in de jeugdzorg in de periode tot 2017 met ongeveer een kwart krimpen. Vanuit de sociale partners worden dan ook initiatieven ontplooid om werkgevers en werknemers te ondersteunen bij de gevolgen van bovenstaande ontwikkelingen. Een goed voorbeeld hiervan is het sectorplan dat door het ministerie van SZW gehonoreerd is. Vanuit dit plan is recentelijk een drietal experimenten in de Jeugdzorg goedgekeurd. In opdracht van FCB hebben we het verloop, de resultaten en leerervaringen van deze experimenten in kaart gebracht.

Arbeidsmarktontwikkelingen timmerindustrie

Bij de sociale partners in de timmerindustrie speelden een tweetal vraagstukken die zij nader onderzocht wilden hebben. In de eerste plaats bestond behoefte aan inzicht in de opleidingsbehoeften van werkgevers. Dit omdat het O&O-fonds van de sector zich richting ondernemers meer wilde gaan ontwikkelen als een expertisecentrum. In de tweede plaats ontbrak het in de timmerindustrie aan gegevens over de aard, omvang en achtergronden van ziekteverzuim onder medewerkers. Vanuit het perspectief van het bevorderen van duurzame inzetbaarheid van medewerkers werd dit als een belangrijke omissie beschouwd. In opdracht van de Stichting Scholings- en Werkgelegenheidsfonds Timmerindustrie hebben we onderzoek uitgevoerd om bovenstaande ‘witte vlekken’ weg te werken.

Duurzame inzetbaarheid

Om ook naar de toekomst toe over voldoende personeel te kunnen beschikken gaan steeds meer bedrijven en instellingen aandacht schenken aan duurzame inzetbaarheid van hun medewerkers. Vanuit de overheid en sociale partners worden diverse initiatieven ontplooid om de duurzame inzetbaarheid van mensen te versterken. Hierbij is de scope niet alleen gericht op het langer in het arbeidsproces houden van oudere medewerkers. Ook het gezond en veilig werken van andere categorieën medewerkers wordt in toenemende mate vanuit dit vraagstuk bezien.

Gepubliceerde rapporten en artikelen

Ministerie van SZW Verdiepende onderzoek ESF Actieve Inclusie 2014-2015

Agentschap SZW Eindevaluatie eerste openstelling ESF regeling DI_bedrijfen/instellingen

SSWT Eenmeting arbeidsmoniotor

Ministerie van SZW Tussenmeting duurzame inzetbaarheid

Ministerie van SZW Gezond en veilig weken opnemen in cao's

Proeftuin 'Van kinderopvang naar zorg'

Mobiliteit in Zorg en Welzijn Groningen en Drenthe

Regionale proeftuin Twente

Regionale proeftuin Zorg en Welzijn 'Mobiliteit in Zeeland'

Proeftuin 'Bewegen van welzijn naar zorg'